Odstąpienie od umowy zawartej na odległość

Prawo odstąpienia od umowy zawartej na odległość oraz od umowy zawartej przez konsumenta poza lokalem przedsiębiorstwa unormowane zostało w ustawie z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta. Akt ten, dążący do wzmocnienia pozycji konsumenta w stosunkach z przedsiębiorcą, reguluje m.in. termin, formę, obowiązki stron oraz warunki ponoszenia kosztów przy wykonywaniu przez konsumenta tego uprawnienia. Poniższy tekst stanowi praktyczny przewodnik mający na celu wskazanie jak odstąpić od umowy zawartej na odległość nie narażając się przy tym na dodatkowe koszty.

Na wstępie należy wyjaśnić czym jest umowa zawarta na odległość. Zgodnie ze wspomnianą ustawą jest to umowa zawarta z konsumentem w ramach zorganizowanego systemu zawierania umów na odległość, bez jednoczesnej fizycznej obecności stron, z wyłącznym wykorzystaniem jednego lub większej liczby środków porozumiewania się na odległość do chwili zawarcia umowy włącznie. W praktyce rozumie się przez to między innymi umowę zawieraną przez Internet w ramach e-sklepu lub licytacji na portalach aukcyjnych, a także przez telefon. Należy zaznaczyć, że stroną zawierającą umowę z konsumentem musi być przedsiębiorca – w innym wypadku ustawa o prawach konsumenta nie będzie miała zastosowania.

Termin do odstąpienia od umowy zawartej na odległość.

Skuteczne odstąpienie od umowy zawartej na odległość uwarunkowane jest przede wszystkim złożeniem stosownego oświadczenia woli w odpowiednim terminie. W obecnym stanie prawnym termin do wykonania tego uprawnienia wynosi 14 dni. Korzystając z prawa do odstąpienia konsument nie musi podawać przyczyny swojej decyzji. Należy mieć na uwadze, że termin ten rozpoczyna bieg w różnych momentach, w zależności od rodzaju zawartej umowy i przedmiotu świadczenia. Jeżeli w wykonaniu umowy przedsiębiorca wydaje rzecz i jest zobowiązany do przeniesienia własności na nabywcę (np. zakup sprzętu elektronicznego przez Internet), termin liczony jest od objęcia rzeczy w posiadanie przez konsumenta lub wskazaną przez niego osobę trzecią inną niż przewoźnik. W przypadku umów obejmujących wiele rzeczy dostarczanych osobno, partiami lub w częściach (np. zakup przez firmę budowlaną czterech palet kostki brukowej od jednego przedsiębiorcy), termin biegnie od objęcie przez konsumenta ostatniej rzeczy, partii lub części. Przy umowach polegających na regularnym dostarczaniu rzeczy przez czas oznaczony (np. umowa prenumeraty zawarta na okres sześciu miesięcy), termin rozpoczyna bieg od objęcia w posiadanie pierwszej z rzeczy. Natomiast w przypadku pozostałych umów (np. umowa o świadczenie usług, umowa o dzieło) termin biegnie od dnia zawarcia umowy. Istotne znaczenia ma przy tym fakt powiadomienia konsumenta przez przedsiębiorcę o prawie do odstąpienia od umowy. Jeżeli konsument nie został poinformowany przez przedsiębiorcę o takim uprawnieniu, prawo to wygasa po upływie 12 miesięcy od dnia upływu 14-dniowego terminu do odstąpienia od umowy zawartej na odległość. W przypadku zaś udzielenia konsumentowi informacji o prawie do odstąpienia przed upływem 12 miesięcy, termin do odstąpienia od umowy upływa po 14 dniach od udzielenia konsumentowi informacji o tym prawie.

Oświadczenie o odstąpieniu od umowy zawartej na odległość.

Chcąc odstąpić od umowy zawartej na odległość konsument powinien w drodze stosownego oświadczenia poinformować przedsiębiorcę o swojej decyzji. Do zachowania terminu do odstąpienia wystarczy wysłać takie oświadczenie przed jego upływem. Oświadczenie o odstąpieniu można złożyć na przygotowanym formularzu, którego wzór dołączony został do ustawy. Pismo takie powinno zawierać:

– oznaczenie konsumenta (dane osobowe, adres pocztowy)

– oznaczenie przedsiębiorcy (nazwę, pełny adres pocztowy, względnie numer faksu i adres e-mail),

– jasną informację, że konsument odstępuje od umowy (np. „Informuję o odstąpieniu od umowy sprzedaży nr …/umowy o świadczenie usług polegających na…”),

– datę zawarcia umowy,

– podpis (w przypadku przesłania formularza w wersji papierowej),

– datę wykonania prawa odstąpienia.

Odstąpić od umowy zawartej na odległość można również poprzez złożenie oświadczenia o odstąpieniu na stronie internetowej przedsiębiorcy, jeżeli stwarza on możliwość wystosowania takiego oświadczenia drogą elektroniczną. Niezależnie od wybranego sposobu złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy przedsiębiorca jest obowiązany niezwłocznie wysłać konsumentowi na trwałym nośniku potwierdzenie otrzymania tego pisma.

Obowiązki stron przy odstąpieniu od umowy zawartej na odległość.

W związku z odstąpieniem przez konsumenta od umowy zawartej na odległość na przedsiębiorcę nałożone zostają pewnie obowiązki. Przede wszystkim musi on zwrócić wszystkie płatności dokonane przez konsumenta, w tym koszty dostarczenia rzeczy. Wyjątek stanowią dodatkowe koszty, które konsument poniósł poprzez wybór innego niż najtańszy zwykły sposób dostarczenia oferowany przez przedsiębiorcę. Np. jeżeli konsument wybrał kuriera zamiast przesyłki zwykłej ekonomicznej, to będzie on ponosił kwotę stanowiącą różnicę pomiędzy tymi sposobami dostarczenia rzeczy. W literaturze podkreśla się, że obowiązek zwrotu nałożony na przedsiębiorcę dotyczy tych płatności, które konsument poniósł w związku z umową, o której odstępuje. Przedsiębiorca nie będzie miał zatem obowiązku m.in. zwrotu kosztów zakupu oprogramowania niezbędnego do korzystania z treści cyfrowych będących przedmiotem umowy. Obowiązek zwrotu płatności przedsiębiorca powinien wykonać niezwłocznie, jednak nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania oświadczenia konsumenta o odstąpieniu od umowy. Co do zasady, przedsiębiorca dokonuje zwrotu płatności przy użyciu takiego samego sposobu zapłaty jakiego użył konsument, chyba że konsument wyraźnie wyraził zgodę na inny sposób zwrotu, niewiążący się dla niego z żadnymi kosztami.

Odstąpienie od umowy zawartej na odległość skutkuje nałożeniem na konsumenta obowiązku zwrotu rzeczy przedsiębiorcy lub przekazania jej osobie upoważnionej przez przedsiębiorcę. Konsument powinien wywiązać się z tego obowiązku niezwłocznie, jednak nie później niż po upływie 14 dni od dnia, w którym odstąpił on od umowy, chyba że przedsiębiorca zaproponował, że sam odbierze rzecz. Aby zachować wskazany termin wystarczy odesłać rzeczy przed jego upływem. Warto pamiętać, że jeżeli przedsiębiorca nie zaproponował, że sam odbierze rzecz od konsumenta, może wstrzymać się ze zwrotem płatności otrzymanych od konsumenta do chwili otrzymania rzeczy z powrotem lub dostarczenia przez konsumenta dowodu jej odesłania, w zależności od tego, które zdarzenie nastąpi wcześniej. Odstępując od umowy zawartej na odległość konsument ponosi tylko bezpośrednie koszty zwrotu rzeczy. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy przedsiębiorca zgodził się je ponieść lub nie poinformował konsumenta o konieczności poniesienia tych kosztów.

Skutki odstąpienia od umowy zawartej na odległość.

Skutkiem odstąpienia od umowy zawartej na odległość, oprócz omówionych wyżej obowiązków nałożonych na strony, jest uznanie umowy za niezawartą. Istnieją jednak sytuacje, w których konsument będzie zobowiązany do zapłacenia przedsiębiorcy pewnej kwoty. Ma to miejsce w przypadku umowy o świadczenie usług, dostarczanie wody, gazu, energii elektrycznej, gdy nie są one oferowane w ograniczonej objętości lub w ustalonej ilości, lub energii cieplnej, jeżeli konsument wyraźnie zażądał spełnienia świadczenia przed upływem terminu do odstąpienia od umowy. W takim wypadku na konsumencie ciąży obowiązek zapłaty za świadczenia spełnione do chwili odstąpienia od umowy, chyba że przedsiębiorca nie poinformował go o prawie odstąpienia od umowy, sposobie, terminie i skutkach jego wykonania. Zasady ustalania należnej zapłaty określa ustawa – kwotę oblicza się proporcjonalnie do zakresu spełnionego świadczenia, z uwzględnieniem uzgodnionej w umowie ceny lub wynagrodzenia. Jeżeli cena lub wynagrodzenie są nadmierne, podstawą obliczenia tej kwoty jest wartość rynkowa spełnionego świadczenia. Przy zawieraniu umowy na odległość należy pamiętać również, że konsument odpowiada za zmniejszenie wartości rzeczy będące wynikiem korzystania z niej w sposób wykraczający poza konieczny do stwierdzenia charakteru, cech i funkcjonowania rzeczy. Przykładowo, można przymierzyć w domu sukienkę zakupioną on-line, ale już udając się w niej na przyjęcie możemy narazić się na odpowiedzialność.

Kiedy prawo do odstąpienia od umowy zawartej na odległość nie przysługuje.

Ustawodawca w art. 38 ustawy o prawach konsumenta przewidział szereg umów, w odniesieniu do których konsumentowi nie przysługuje prawo do odstąpienia. Wyłączenie to ma zastosowanie m.in. do umów o świadczenie usług przy zachowaniu następujących przesłanek: za wyraźną zgodą konsumenta przedsiębiorca w pełni wykonał umowę, a dodatkowo przed przystąpienia do wykonania umowy poinformował on konsumenta, że po spełnieniu świadczenia prawo do odstąpienia od umowy nie będzie mu przysługiwało. Kolejnym przykładem może być umowa, w której przedmiotem świadczenia jest rzecz nieprefabrykowana, wyprodukowana według specyfikacji konsumenta lub służąca zaspokojeniu jego zindywidualizowanych potrzeb, np. pierścionek z wygrawerowanymi inicjałami i datą. Odstąpienie od umowy zawartej na odległość nie może zostać skutecznie dokonane także w odniesieniu do umów, których przedmiotem jest rzecz ulegająca szybkiemu zepsuciu lub mająca krótki termin przydatności do użycia, czyli np. świeże produkty spożywcze. Kolejne wyłączenie obejmuje rzeczy dostarczone w zapieczętowanym opakowaniu, które po otwarciu opakowania nie mogą uleć zwrotowi ze względów higienicznych czy też ze względu na ochronę zdrowia – mowa m.in. o kosmetykach lub lekach. Wymienione powyżej przypadki nie wyczerpują całego katalogu przypadków wyłączeń. Należy zatem pamiętać, że przy zawieraniu danej umowy koniecznym jest zapoznanie się z możliwością i warunkami odstąpienia od niej, gdyż nie we wszystkich przypadkach konsument jest chroniony przez ustawę w sposób absolutny.

Nie ulega wątpliwości, że w dobie Internetu na porządku dziennym jest zawieranie umów za pomocą środków porozumiewania się na odległość. Jeżeli konsument dojdzie do wniosku, że dany towar nie jest mu potrzebny czy też nie odpowiada jego oczekiwaniom, ustawodawca umożliwia odstąpienie od umowy w taki sposób, by nie narażać konsumenta na dodatkowe koszty. Chcąc odstąpić od umowy w pierwszej kolejności należy zajrzeć do katalogu zawierającego przypadki, w których nie można skorzystać z tego uprawnienia. Ponadto należy mieć na uwadze termin do odstąpienia oraz moment, od którego zaczyna on biec, zależy od bowiem od charakteru umowy i jej przedmiotu. Konieczne jest również złożenie przez konsumenta oświadczenia o odstąpieniu od umowy, co w następstwie nakłada na strony umowy obowiązek wzajemnego rozliczenia się.

Autor artykułu

Prawnik Aneta Mlazga