201511.10
Off
4

Odszkodowanie za błąd medyczny

Odszkodowanie za błąd medyczny, zwany również błędem lekarskim lub błędem w sztuce lekarskiej, przysługuje każdemu, kto wskutek działania lub zaniechania lekarza, lekarza dentysty, pielęgniarki, położnej lub osoby wykonującej inny zawód medyczny, doznał szkody.

W polskim systemie prawnym brak legalnej definicji błędu medycznego. Pojęcie to jest szeroko omawiane przez przedstawicieli doktryny oraz przez judykaturę. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 1 IV 1955 r., sygn. akt IV CR 39/54, błędem w sztuce lekarskiej jest czynność (zaniechanie) lekarza w zakresie diagnozy i terapii, niezgodna z nauką medycyny w zakresie dla lekarza dostępnym. Definicja ta jest swoistego rodzaju klauzulą generalną, która konkretyzacji ulega w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego. Warto ponadto zaznaczyć, że pojęcie „błędu w sztuce lekarskiej” odnosi się nie tylko do błędu terapeutycznego (błędu w leczeniu, w tym błędu operacyjnego), ale również do błędu diagnostycznego (błąd rozpoznania). W wypadku konieczności poprzedzenia zabiegu operacyjnego specjalistycznymi badaniami błąd diagnostyczny może się odnosić do etapu tych badań, a jego konsekwencją może być błędna diagnoza schorzenia prowadząca do błędnej decyzji o zabiegu operacyjnym, lub o zakresie takiego zabiegu [vide: np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2013 r., sygn. akt IV CSK 64/13].

Podstawowe dyrektywy postępowania lekarza wyznacza art. 4 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty, DzU. 1997 Nr 28 poz. 152. Pod ich kątem następuje badanie bezprawności oraz zawinienia lekarza w każdym wypadku powstania tzw. szkody medycznej. Przepis ten stanowi, że lekarz ma obowiązek wykonywać zawód, zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, dostępnymi mu metodami i środkami zapobiegania, rozpoznawania i leczenia chorób, zgodnie z zasadami etyki zawodowej oraz z należytą starannością. Wszelkie odstępstwa od tej dyrektywy skutkują możnością wystąpienia o odszkodowanie za błąd medyczny.

Jeżeli więc zachowanie lekarza odbiega na niekorzyść od przyjętego, abstrakcyjnego wzorca postępowania, przemawia to za jego winą w razie wyrządzenia szkody a zarazem za przyznaniem pacjentowi odszkodowania za błąd medyczny. Wzorzec postępowania budowany jest według obiektywnych kryteriów takiego poziomu fachowości, poniżej którego postępowanie danego lekarza należy ocenić negatywnie. Właściwy poziom fachowości wyznaczają kwalifikacje zawodowe (specjalizacja, stopień naukowy), posiadane doświadczenie, charakter i zakres dokształcania się w pogłębianiu wiedzy medycznej i poznawaniu nowych metod leczenia [vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2010 r., sygn. akt V CSK 287/09].

O zawinieniu lekarza może zdecydować nie tylko zarzucenie mu braku wystarczającej wiedzy i umiejętności praktycznych, odpowiadających aprobowanemu wzorcowi należytej staranności, ale także niezręczność i nieuwaga, jeżeli oceniając obiektywnie nie powinny one wystąpić w konkretnych okolicznościach. Nie chodzi zatem o staranność wyższą od przeciętnej wymaganej wobec lekarza, lecz o wysoki poziom przeciętnej staranności każdego lekarza jako staranności zawodowej [vide: np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2013 r., sygn. akt IV CSK 431/12].

Odszkodowanie za błąd medyczny przysługuje pacjentowi, jeżeli spełnione zostaną przesłanki odpowiedzialności cywilnej. Należą do nich: wyrządzenie szkody, zawinione działanie lub zaniechanie szpitala lub innej placówki medycznej, normalny związek przyczynowy pomiędzy tym działaniem lub zaniechaniem a wyrządzoną szkodą. A zatem ocena, czy określona szkoda jest skutkiem niepowodzenia medycznego objętego wyłącznym ryzykiem pacjenta, wymaga niebudzących wątpliwości ustaleń odnośnie do przyczyn szkody, w całym łańcuchu zdarzeń, które ją spowodowały [vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt I ACa 625/14].

W praktyce istnieją dwa sposoby dochodzenia odszkodowania za błąd medyczny. Pierwszy sposób, regulowany ustawą z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, Dz.U. 2009 Nr 52 poz. 417 [zwanej dalej: „ustawą o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Człowieka”], przewiduje możliwość złożenia wniosku o ustalenie zdarzenia medycznego do wojewódzkiej komisji do spraw orzekania o zdarzeniach medycznych właściwej ze względu na siedzibę szpitala, w którym doszło do zdarzenia wywołującego uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia wskutek błędu lekarskiego. Do wniosku dołącza się dowody uprawdopodabniające okoliczności wskazane we wniosku oraz potwierdzenie uiszczenia opłaty, która zgodnie z art. 67d ust. 3 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta wynosi 200 zł. Wniosek wnosi się w terminie 1 roku od dnia, w którym podmiot składający wniosek dowiedział się o zdarzeniu medycznym, jednakże termin ten nie może być dłuższy niż 3 lata od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie skutkujące szkodą po stronie pacjenta. Jeżeli wskutek wniesienia wniosku wojewódzka komisja wydała orzeczenie o zdarzeniu medycznym, fakt ten przerywa bieg terminu przedawnienia roszczeń określony w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93,  wynikający ze zdarzeń objętych wnioskiem.

W przypadku nieuzyskania odszkodowania za błąd medyczny bądź uzyskania go w niesatysfakcjonującej wysokości w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia wraz z uzasadnieniem podmiotowi składającemu wniosek przysługuje prawo złożenia do wojewódzkiej komisji umotywowanego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wojewódzka komisja rozpatruje w terminie 30 dni od dnia jego otrzymania.

W zakresie uregulowanym ustawą o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta ubezpieczyciel jest związany orzeczeniem wojewódzkiej komisji. Ubezpieczyciel, za pośrednictwem wojewódzkiej komisji, w terminie 30 dni od dnia otrzymania zawiadomienia o bezskutecznym upływie terminu złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy lub doręczenia orzeczenia wojewódzkiej komisji o zdarzeniu medycznym wydanego w wyniku złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – przedstawia podmiotowi składającemu wniosek propozycję odszkodowania za błąd medyczny i propozycję zadośćuczynienia. Zgodnie z art. 67k ust. 7 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta maksymalna wysokość świadczenia (odszkodowania i zadośćuczynienia) z tytułu jednego zdarzenia medycznego w odniesieniu do jednego pacjenta w przypadku błędu medycznego wynosi 100 000 zł. W przypadku gdy ubezpieczyciel nie przedstawi w stosownym terminie propozycji odszkodowania za błąd medyczny, ubezpieczyciel jest obowiązany do ich wypłaty w wysokości określonej we wniosku, nie wyższej niż maksymalna wysokość świadczenia. Wówczas wojewódzka komisja wystawia zaświadczenie, w którym stwierdza złożenie wniosku o ustalenie zdarzenia medycznego, wysokość odszkodowania lub zadośćuczynienia oraz fakt nieprzedstawienia propozycji świadczeń z tytułu odszkodowania za błąd medyczny.

Wraz z oświadczeniem o przyjęciu propozycji ubezpieczyciela co do wysokości odszkodowania za zakażenie szpitalne podmiot składający wniosek składa oświadczenie o zrzeczeniu się wszelkich roszczeń o odszkodowanie i zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę mogących wynikać ze zdarzeń uznanych przez wojewódzką komisję za zdarzenie medyczne w zakresie szkód, które ujawniły się do dnia złożenia wniosku. W konsekwencji złożenie takiego oświadczenia skutkuje niemożnością dochodzenia odszkodowania za błąd medyczny na drodze sądowej.

Drugim sposobem dochodzenia odszkodowania z tytułu błędu medycznego jest postępowanie sądowe. Jak praktyka sądowa pokazuje jest to zdecydowanie bardziej korzystny sposób dochodzenia swoich praw przez osobę poszkodowaną w wyniku błędu medycznego, w szczególności kwota zasądzanych odszkodowań jest zdecydowanie wyższa niż w przypadku orzeczenia wojewódzkiej komisji do spraw orzekania o zdarzeniach medycznych. 

Odszkodowanie za błąd medyczny to obejmuje wszelkie koszty, które zostały rzeczywiście poniesione przez pacjenta. Zalicza się do nich koszty leczenia (pobytu w szpitalu, konsultacji u wybitnych specjalistów, dodatkowej pomocy pielęgniarskiej, koszty lekarstw itp.), specjalnego odżywiania się, nabycia protez i innych koniecznych aparatów (okularów, aparatu słuchowego, wózka inwalidzkiego itp. [vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 1981 r., syng. akt I CR 455/80]. Ponadto do kosztów poniesionych przez pacjenta wskutek błędu medycznego zalicza się wydatki związane z przewozem chorego do szpitala i na zabiegi, z przejazdami osób bliskich w celu odwiedzin chorego w szpitalu, z koniecznością specjalnej opieki i pielęgnacji czy koszty zabiegów rehabilitacyjnych [vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 października 1973 r., sygn. akt II CR 365/73]. W konsekwencji wszelkie poniesione koszty należy udokumentować rachunkami, fakturami, zaświadczeniami lekarskimi itd.

Reasumując, odszkodowanie za błąd medyczny stanowi świadczenie, którego może dochodzić pacjent poszkodowany wskutek popełnienia przez lekarza błędu diagnostycznego lub terapeutycznego, w tym operacyjnego. Ustawodawca przewidział dwa tryby dochodzenia odszkodowania za błąd medyczny – tryb ugodowy przed wojewódzką komisją do orzekania o zdarzeniach medycznych oraz tryb sądowy. Należy przy tym pamiętać, że przyjęcie przez poszkodowanego pacjenta odszkodowania za błąd medyczny w wysokości zaproponowanej w trybie ugodowym wyłączna możliwość późniejszego dochodzenia tego świadczenia na drodze sądowej. Mając na uwadze wysokość przyznawanych odszkodowań, droga sądowa jest zdecydowanie lepszym sposobem dochodzenia odszkodowania z tytułu błędu medycznego. Należy także pamiętać, że obok odszkodowania osobie poszkodowanej na skutek błędu medycznego przysługuje także zadośćuczynienie za cierpienia psychiczne i fizyczne, a także renta jeśli osoba poszkodowana stała się niezdolna do pracy z tego tytułu.

Autor artykułu

Aneta Mlazga – Prawnik

Zobacz także:

Odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy i chorób zawodowych