Zadośćuczynienie za błąd medyczny

Zadośćuczynienie za błąd medyczny stanowi pieniężną rekompensatę za cierpienie fizyczne oraz psychiczne wynikające z popełnionego błędu medycznego. Poszkodowany ma prawo dochodzić zadośćuczynienia za błąd medyczny niezależnie od odszkodowania oraz renty z tego tytułu.

Podstawową przesłanką domagania się zadośćuczynienia za błąd medyczny jest doznanie szkody niemajątkowej (krzywdy) wynikającej ze zdarzenia medycznego, jakiej poszkodowany pacjent doznał na skutek czynności (zaniechania) lekarza w zakresie diagnozy i terapii, niezgodna z nauką medycyny w zakresie dla lekarza dostępnym [tak błąd medyczny został zdefiniowany w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 1 IV 1955 r., sygn. akt IV CR 39/54]. Podstawą żądania zadośćuczynienia za błąd medyczny jest zatem naruszenie dobra osobistego i wynikająca z tego faktu szkoda niemajątkowa.

Podobnie jak w przypadku odszkodowania, dla skutecznego dochodzenia zadośćuczynienia za błąd medyczny muszą zostać spełnione przesłanki odpowiedzialności cywilnej. Pomiędzy zdarzeniem określanym mianem błędu medycznego (inaczej nazywanym również błędem lekarskim lub błędem w sztuce lekarskiej) a poniesioną przez pacjenta krzywdą musi istnieć związek przyczynowy o charakterze adekwatnym. Związek przyczynowy nie tylko jest przesłanką odpowiedzialności za krzywdę, ale również rozstrzyga o granicach tejże odpowiedzialności. W najnowszej linii orzeczniczej jednak podkreśla się, że w tzw. procesach lekarskich nie jest konieczne wykazanie związku przyczynowego o charakterze bezpośrednim i stanowczym, lecz wystarczy ustalenie odpowiedniego stopnia prawdopodobieństwa wystąpienia następstw typowych [vide: np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 15 kwietnia 2015 r., sygn. akt I ACa 816/14].

Procedura dochodzenia zadośćuczynienia za błąd medyczny jest analogiczna jak w przypadku odszkodowania z tego tytułu. Podstawą dochodzenia zadośćuczynienia za błąd medyczny może być ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, Dz.U. 2009 Nr 52 poz. 417 [zwanej dalej: „ustawą o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta”], zgodnie z którą poszkodowany może złożyć wniosek o ustalenie zdarzenia medycznego do wojewódzkiej komisji do spraw orzekania o zdarzeniach medycznych właściwej ze względu na siedzibę szpitala, w którym doszło do zdarzenia naruszającego dobra osobiste skutkującego krzywdą po stronie pacjenta.

Roszczenie o zadośćuczynienie za błąd medyczny może być również realizowane na drodze sądowej na mocy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 [zwanej dalej: „Kodeksem cywilnym”]. Niezwykle istotny jest przy tym fakt, iż wysokość kwoty tytułem zadośćuczynienia za błąd medyczny zasądzonej przez sąd będzie wyższa niż kwota przyznana przez wojewódzką komisję do spraw orzekania o zdarzeniach medycznych. Zgodnie bowiem z art. 67k ust. 7 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta maksymalna wysokość świadczenia (odszkodowania i zadośćuczynienia) z tytułu jednego zdarzenia medycznego w odniesieniu do jednego pacjenta w przypadku błędu medycznego wynosi 100 000 zł. Na mocy Kodeksu cywilnego podstawa dochodzenia odszkodowania oraz zadośćuczynienia za błąd medyczny jest bowiem inna, co w konsekwencji skutkuje możliwością zasądzenia na rzecz pacjenta zasądzenia tych dwóch świadczeń niezależnie od siebie. Wysokość odszkodowania uwarunkowana jest rzeczywiście poniesionymi kosztami, z kolei w przypadku zadośćuczynienia sąd nie jest związany górnym limitem wysokości tego świadczenia. W konsekwencji oznacza to, iż ustalenie jaka kwota zadośćuczynienia za błąd medyczny w konkretnych okolicznościach jest „odpowiednia” należy do sfery swobodnego uznania sędziowskiego.

Kodeks cywilny nie wskazuje kryteriów, jakimi należy się kierować przy określeniu wysokości zadośćuczynienia. Jednakże zgodnie z poglądem wypracowanym przez judykaturę zadośćuczynienie ma przede wszystkim charakter kompensacyjny, wobec czego jego wysokość nie może stanowić zapłaty symbolicznej, lecz musi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość. Zadośćuczynienie jest bowiem odzwierciedleniem w formie pieniężnej rozmiaru krzywdy, która nie zależy od statusu materialnego pokrzywdzonego. Wysokość sumy pieniężnej stanowiącej zadośćuczynienie za krzywdę, powinna być zatem ustalona przy uwzględnieniu wszelkich zachodzących okoliczności w danej sprawie, zwłaszcza mających wpływ na rozmiar doznanej krzywdy. Krzywda ta utożsamiana jest z negatywnymi przeżyciami w sferze psychicznej jednostki. Szkoda niemajątkowa objawia się przede wszystkim w dotkliwych ujemnych przeżyciach psychicznych, bólu, żalu, poczuciu straty, osamotnienia [vide: np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 19 czerwca 2015 r., sygn. akt I ACa 1857/14].

W sprawie, w której powód dochodzi zadośćuczynienia za błąd medyczny od jednostki medycznej, lekarz odpowiada na zasadzie winy, którą można mu przypisać tylko w wypadku wystąpienia elementu obiektywnej i subiektywnej niewłaściwości postępowania. Element obiektywny występuje w przypadku naruszenia zasad wiedzy medycznej, doświadczenia i deontologii, zaś element subiektywny wiąże się z zachowaniem przez lekarza staranności, ocenianej przy przyjęciu kryterium wysokiego poziomu przeciętnej staranności zawodowej [vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2013 r., sygn. akt  IV CSK 431/12]. Wysokie wymagania stawiane lekarzom nie oznaczają ich odpowiedzialności za wynik (rezultat) leczenia, ani odpowiedzialności na zasadzie ryzyka. Odpowiedzialność lekarza powstanie zatem w wypadku błędu w sztuce medycznej, czyli przeprowadzenia zabiegu niezgodnie z zasadami wiedzy medycznej, jeżeli był to błąd zawiniony, polegający za zachowaniu odbiegającym od ustalonego wzorca. Przy ocenie postępowania lekarza należy mieć na względzie uzasadnione oczekiwanie nienarażenia pacjenta na pogorszenie stanu zdrowia. [vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt V ACa 990/14].

Żądając zasądzenia zadośćuczynienia za błąd medyczny powód zobowiązany jest udowodnić te wszystkie elementy krzywdy, które pozwolą sądowi ocenić jej rozmiar – a więc rodzaj, intensywność i czas trwania cierpień fizycznych i psychicznych, ewentualny stopień nieodwracalnych uszkodzeń, rokowania na przyszłość, utrata lub zmniejszenie szans na normalne życie, które pokrzywdzony prowadził przed wypadkiem. W procesie kontradyktoryjnym udowodnienie rodzaju i wysokości szkody niemajątkowej, jakiej doznał pokrzywdzony, w myśl zasady określonej w art. 6 Kodeksu cywilnego stanowi obowiązek powoda [vide: np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 7 maja 2015 r., sygn. akt I ACa 1/15].

Reasumując, zadośćuczynienie za błąd medyczny przysługuje pacjentowi, który wskutek zawinionego działania lub zaniechania lekarza lub innych osób wykonujących zawód medyczny, doznał szkody niemajątkowej – krzywdy. Zadośćuczynienie za błąd medyczny może być dochodzone na tzw. drodze polubownej przed wojewódzką komisją do orzekania o zdarzeniach medycznych albo na drodze sądowej. Podkreślenia wymaga fakt, iż wybór drogi sądowej stwarza szansę na uzyskanie zadośćuczynienia za błąd medyczny w wysokości wyżej niż przyznana przez wojewódzką komisją. W odróżnieniu od komisji sąd nie jest bowiem związany limitem wysokości świadczeń (odszkodowania i zadośćuczynienia), które mogą być dochodzone niezależnie od siebie.

Autor artykułu

Aneta Mlazga – Prawnik

Zobacz także:

Odszkodowanie za błąd medyczny