Jak legalnie nie płacić ZUS-u, czyli 13 sposobów optymalizacji składki na rzecz ZUS-u

Jak legalnie nie płacić ZUS-u ? – to pytanie zapewne zadał sobie każdy przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą w Polsce. Składki na ubezpieczenie społeczne ciągle rosną i rosnąć będą dalej z prostej przyczyny, a mianowicie całkowitej niewydolności obecnego systemu emerytalnego i braku jakiegokolwiek pomysłu po stronie polityków na jego reformę.

Dlatego też w niniejszym artykule postaram się przedstawić kilka sposobów prowadzenia działalności gospodarczej oraz rozliczeń z kontrahentami i współpracownikami, które nie spowodują przykrego obowiązku opłacania pełnej składki na rzecz ZUS, czyli postaram się odpowiedzieć na pytanie – Jak legalnie nie płacić ZUS-u?

Zasadnicze znaczenie w kwestii optymalizacji składki ZUS ma art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, który stanowi, że:

Za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się:

1.osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych;

2. twórcę i artystę;

3. osobę prowadzącą działalność w zakresie wolnego zawodu:

a) w rozumieniu przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne,

b) z której przychody są przychodami z działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych;

4. wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej;

5. osobę prowadzącą publiczną lub niepubliczną szkołę, inną formę wychowania przedszkolnego, placówkę lub ich zespół, na podstawie przepisów o systemie oświaty.

Ponadto powyższe przepis w kolejnych ustępach definiuje pojęcie twórcy i artysty na potrzeby uznania danej osoby za prowadzącą działalność gospodarczą:

7. Za twórcę, o którym mowa w ust. 6 pkt 2, uważa się osobę, która tworzy dzieła w zakresie architektury, architektury wnętrz, architektury krajobrazu, urbanistyki, literatury pięknej, sztuk plastycznych, muzyki, fotografiki, twórczości audiowizualnej, choreografii i lutnictwa artystycznego oraz sztuki ludowej, będące przedmiotem prawa autorskiego.

8. Za artystę, o którym mowa w ust. 6 pkt 2, uważa się osobę wykonującą zarobkowo działalność artystyczną w dziedzinie sztuki aktorskiej i estradowej, reżyserii teatralnej i estradowej, sztuki tanecznej i cyrkowej oraz w dziedzinie dyrygentury, wokalistyki, instrumentalistyki, kostiumografii, scenografii, a także w dziedzinie produkcji audiowizualnej reżyserów, scenarzystów, operatorów obrazu i dźwięku, montażystów i kaskaderów.

Ponadto należy mieć na uwadze art. 6 ust. pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, który stanowi, że Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są: osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanymi dalej „zleceniobiorcami”, oraz osobami z nimi współpracującymi (!!!), z zastrzeżeniem ust. 4 (tj. uczniowie poniżej 26 roku życia).

Mając na uwadze powyższe przepisy postaram się odpowiedzieć na pytanie – Jak legalnie nie płacić ZUS-u?

I. Sposoby optymalizacji ZUS, przy prowadzeniu działalności gospodarczej:

1. Spółka z ograniczona odpowiedzialnością posiadająca co najmniej 2 wspólników, ten sposób optymalizacji składki na rzecz ZUS-u, wydaje się najbardziej bezpiecznym z punktu widzenia ewentualnej kontroli ze strony ZUS-u. Ponadto wspólnicy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie odpowiadają za zobowiązania samej spółki, chyba że są członkami zarządu i zostaną spełnione warunki ich odpowiedzialności z art. 299 k.s.h. Natomiast w przypadku pojawienia się problemu braku ubezpieczenia u wspólnika (zdrowotnego, wypadkowego, rentowego, emerytalnego), możemy go rozwiązać poprzez ubezpieczenie się w KRUS-ie, jako zwykły rolnik albo domownik (proszę tego nie mylić z ubezpieczeniem z części I pkt.5), oczywiście w przypadku spełnienia warunków niezbędnych do objęcia tym ubezpieczeniem lub sama spółka może zatrudnić wspólnika np. na ¼  etatu, wówczas spółka płaci ¼ składki na ubezpieczenie społeczne i pełną składkę zdrowotną. Wadę tej formy prowadzenia działalności gospodarczej jest „podwójne opodatkowanie” tj. obciążenie dochodów spółki podatkiem CIT oraz dywidendy podatkiem PIT, jednak i ten problem można rozwiązać przy pomocy prostych sposobów optymalizacji podatkowej.

2. Spółka komandytowo-akcyjna, zarówno komplementariusz, jak i akcjonariusz nie podlegają obowiązkowi zapłaty składki na rzecz ZUS. Jednak taka forma prowadzenia działalności ma istotne wady tj. wysoki formalizm, który skutkuje stosunkowo dużymi kosztami obsługi prawnej i księgowej, a także „podwójne opodatkowanie” (zob. część I pkt. 1).

3. Zagraniczna spółka kapitałowa z oddziałem w Polsce, jest to najlepsza forma prowadzenia działalności gospodarczej z punktu widzenia obowiązujących przepisów, zarówno z punktu widzenia optymalizacji ZUS, jak i optymalizacji podatkowej. Należy pamiętać, że oddział spółki zagranicznej nie posiada osobowości prawnej, ani też zdolności sądowej, co także może stwarzać pewne korzyści z punktu widzenia prowadzenia ewentualnych sporów cywilnych. A ponadto w przypadku zatrudniania pracowników pracodawcą może być zagraniczna spółka kapitałowa, co pozwala wyłączyć Polskie ustawodawstwo w zakresie ubezpieczeń społecznych, a w konsekwencji wyłączyć obowiązek podlegania ZUS-owi (zob. część. II pkt. 6). Problem braku jakiegokolwiek ubezpieczenia społecznego można także rozwiązać analogicznie jak w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (zob. cześć I pkt. 1).  Jednakże ta forma optymalizacji składki na rzecz ZUS jest zalecana w przypadku posiadania związków biznesowych z kontrahentami zagranicznymi lub w przypadku posiadania współpracowników/wspólników za granicą albo w przypadku prowadzenia częściowej działalności poza granicami RP. Natomiast wadą tego rozwiązania jest konieczność prowadzenia ksiąg rachunkowych zarówno dla samej spółki, jaki i oddziału z tym, że oddział nie jest zobowiązany do składania rocznego sprawozdania finansowego.

4. Jednoosobowa działalność gospodarcza prowadzona przez osobę pozostającą w stosunku pracy; problem optymalizacji składki ZUS najprościej rozwiązać poprzez podjęcie zatrudnienia, wówczas taki przedsiębiorca będzie zobowiązany jedynie do zapłaty składki na ubezpieczenie zdrowotne. W praktyce często się zdarza, że osoby z rodziny lub znajomi pozostający w stosunku pracy zakładają działalność gospodarczą dla innej osoby, tylko po to żeby te osoby nie musiały płacić pełnej składki na rzecz ZUS. Jest to praktyka nieprawidłowa gdyż narażają się na odpowiedzialność karną skarbową z art. 55 kodeksu karnego skarbowego (tzw. przestępstwo firmanctwa). Zatem działalność gospodarcza osoby pozostającej w stosunku pracy nie może stanowić całkowitej fikcji stworzonej wyłącznie na potrzeby optymalizacji ZUS.

5. Jednoosobowa działalność gospodarcza prowadzona przez rolnika, w przypadku spełnienia warunków określonych w 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, rolnik lub domownik, który rozpoczyna prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej lub rozpoczyna współpracę przy prowadzeniu tej działalności, może nadal podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników. Jest to dosyć korzystne rozwiązanie dla przedsiębiorcy/rolnika jednak zawiera wiele ograniczeń chociażby w zakresie osiąganego przychodu, konieczności prowadzenia działalności rozlicznej przez okres 3 lat przez rozpoczęciem działalności gospodarczej. Ponadto rolnik-przedsiębiorca do 31 maja każdego roku kalendarzowego jest zobowiązany do złożenia we właściwym oddziale KRUS zaświadczenia (naczelnika właściwego urzędu skarbowego) albo oświadczenia, że nie została przekroczona kwota graniczna należnego podatku dochodowego za poprzedni rok podatkowy od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Należy także pamiętać, że wysokość składki przedsiębiorcy-rolnika na rzecz KRUS jest w podwójnej wysokości, niż w przypadku rolnika nie prowadzącego działalności gospodarczej.

6. „Mały ZUS”, przedsiębiorcy podejmujący działalność gospodarczą po raz pierwszy od 5 lat mogą w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej płacić preferencyjne składki na rzecz ZUS, gdzie podstawę wymiaru stanowi  zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 30 % kwoty minimalnego wynagrodzenia.  Należy pamiętać, że okres 24 msc preferencyjnych składek jest liczony od rozpoczęcia działalności gospodarczej i biegnie również w przypadku zawieszenia działalności gospodarczej.

II. Sposoby optymalizacji ZUS, przy rozliczeniach z kontrahentami oraz współpracownikami z uwzględnieniem art. 6 ust. pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych:

1. Umowa o dzieło, pomimo licznych zapowiedzi polityków, „ekspertów” etc. umowa o dzieło nie została obciążona obowiązkowymi składkami i raczej nie zostanie z prostej przyczyny, a mianowicie jest to umowa jednorazowa [podobnie jak umowa sprzedaży], nie ma charakteru ciągłego, zatem obciążenie jej obowiązkowymi składkami na ZUS skutkowałoby paraliżem obrotu cywilnoprawnego, jak i samego ZUS-u, ponieważ zlecając osobie nie posiadającej działalności gospodarczej pomalowanie ścian w pokoju musielibyśmy dokonywać jej rejestracji ZUS-ie, a następnego dnia po zakończeniu prac, wyrejestrowania takiej osoby. Dlatego moim zdaniem obciążenie tego typu umowy obowiązkowymi składkami na ZUS, jest niewykonalne. Natomiast w praktyce rozliczania się z kontrahentem pojawia się problem kwestionowania tego typu umowy przez ZUS, jako umowę zlecenie, a w konsekwencji obciążenie jej składkami na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Ten problem zazwyczaj wynika z wadliwej konstrukcji umowy, sposobu jej zawarcia umowy oraz wykonania np. poprzez zawieranie 1 dnia każdego miesiąca kolejnej umowy o dzieło przez kilka lat oraz często z faktu nadużywania tej formuły rozliczania z kontrahentem, a de facto Dlatego też istotne jest żeby zawsze tego typu umowa była sporządzona przez radcę prawnego, który specjalizuje się w prawie kontraktowym, który dodatkowo wyjaśni stronom umowy jak należy ją wykonywać żeby nie narazić się ryzyko uznania jej przez ZUS za umowę zlecenia albo pracy.

2. Umowa o dzieło z przeniesieniem praw autorskich, (zob. cześć II pkt 1 i 3).

3. Umowa o przeniesienie praw autorskich, ten sposób rozliczania z kontrahentami jest korzystny zarówno z punktu widzenia podatkowego (50% koszty uzyskania przychodu) jak i nie powoduje obowiązku zapłaty składki na rzecz ZUS-u. Natomiast decydując się na ten sposób rozliczania z kontrahentem należy uwzględniać treść art. 8 ust. 6 pkt 2 w zw. art. 8 ust 7 i 9 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, tzn. istnieje ryzyko uznania nas w pewnych przypadkach (art. 8 ust. 7 i 8 w/w ustawy)  za twórcę lub artystę, czyli za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w rozumieniu w/w ustawy, a w konsekwencji obciążenie zaległymi składkami na ubezpieczenie społeczne.

4. Umowa dzierżawy/najmu, wiele osób zapomina, iż tego typu umowa pozwala nam na uniknięcie obowiązku płacenia składki na rzecz ZUS-u nie tylko przy uzyskiwaniu dochodów z najmu/dzierżawy nieruchomości ale także np. przy udostępnianiu powierzchni na stronie internetowej pod reklamę, najmie/dzierżawie pojazdów etc. Natomiast dochody z tego tytułu są rozliczane w ramach ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. Zatem w przypadku osiągania dochodów wyłącznie z umowy najmu/dzierżawy, bezcelowych jest zakładanie działalności gospodarczej oraz płacenie składek na rzecz ZUS-u, chyba, że nasza działalność ma charakter stały i zorganizowany np. posiadamy biuro, wynajmujemy/wydzierżawiamy kilka pojazdów/mieszkań, reklamujemy nasze usługi, etc.

5. Prokurent, zgodnie z 109¹ § 1 kodeksu cywilnego,prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców, które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Natomiast wynagrodzenie uzyskiwane przez prokurenta nie są obciążane obowiązkiem zapłaty składki na rzez ZUS, a rozliczane są jako dochody z innych źródeł, co ma potwierdzenie w wielu interpretacjach wydanych przez sam ZUS.

6. Umowa o pracę w innych kraju UE, kwestię związaną z ustaleniem właściwego ustawodawstwa w zakresie zabezpieczenia społecznego na obszarze UE reguluje rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego nr 987/2009 z dnia 16 września 2009r. dotyczące wykonania rozporządzenia nr 883/2004 z dnia 30 października. Zgodnie z art. 13 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku podjęcia zatrudnienia na terenie innego kraju UE np. Wielkiej Brytanii, osoba prowadząca działalność gospodarczą np. w Polsce zobowiązana jest się wyrejestrować z polskiego systemu ubezpieczenia. Zaletą tego sposobu optymalizacji ZUS jest wyłączenie Polskiego ustawodawstwa w zakresie ubezpieczeń społecznych, co skutkuje nie tylko w pełni legalnym wyłączeniem obowiązku zapłaty składki na rzecz ZUS, ale także umożliwia nam korzystanie ze świadczeń zdrowotnych, socjalnych, emerytalnych na terenie kraju w którym zostaliśmy zatrudnieni. W ostatnim czasie wiele osób prowadząc działalność gospodarczą, jak i życiową wyłącznie na terenie Polski zatrudniało się fikcyjnie w zagranicznych spółkach, często stworzonych wyłącznie na potrzeby optymalizacji ZUS. Taki sposób optymalizacji ZUS należy uznać za nieprawidłowy i zazwyczaj taka nieudolna próba uniknięcia zapłaty składki na rzecz ZUS, kończyła się obciążeniem przez ZUS zaległymi składkami na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne wraz z ustawowymi odsetkami. Zatem zatrudnienie w zagranicznej firmie nie może być fikcyjne, tylko musi stanowić realnie wykonywaną pracę. Należy także pamiętać, że w przypadku zatrudnienia w zagranicznej firmie i wyłączenia Polskiego ustawodawstwa nie jesteśmy objęci ubezpieczeniem zdrowotnym na terenie RP, a jedynie możemy w ramach zagranicznego ubezpieczenia posiadać Europejską Kartę Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ), która zabezpiecza nas w zakresie opieki zdrowotnej wyłącznie w podstawowym zakresie.

7. Umowa o pracę na częściowym etacie, jest to jeden z prostszych sposobów, który pozwala nam legalnie uniknąć płacenia pełnej składki na rzecz ZUS. Wówczas np. przy pracy w wymiarze ¼ etatu składka na ubezpieczenie społeczne ulega proporcjonalnemu zmniejszeniu zgodnie z wymiarem etatu, natomiast składka na ubezpieczenie zdrowotne pozostaje bez zmian tj. płatna w pełnej wysokości.

Reasumując, odpowiedź na pytanie jak legalnie nie płacić ZUS-u, powinna wynikać z naszej sytuacji i nie może stanowić całkowitej fikcji stworzonej na potrzeby uniknięcia obowiązku zapłaty składki na rzecz ZUS.

Zatem powinniśmy dostosować naszą sytuację do jednego z wyżej zaprezentowanych sposobów optymalizacji składki na rzecz ZUS.

Mam nadzieję, że udało mi się odpowiedzieć na pytanie – Jak legalnie nie płacić ZUS-u?

Jeśli znacie Państwo inne sposoby, optymalizacji składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, które pozwolą przedsiębiorcy legalnie nie płacić ZUS-u, zapraszam do komentowania i dyskusji.

Autor artykułu

Radca Prawny Paweł Iwaniak