Odszkodowanie za wypadek w rolnictwie
Prowadzenie gospodarstwa rolnego niesie za sobą niebezpieczeństwo wystąpienia wypadku skutkującego doznaniem szkody na osobie lub szkody majątkowej. Odszkodowania za wypadek w rolnictwie poszkodowany z tego tytułu może dochodzić z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, a także z ubezpieczenia OC rolnika.
Odszkodowanie za wypadek w rolnictwie z KRUS
Możliwość ubiegania się o odszkodowanie za wypadek w rolnictwie z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego reguluje ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, Dz.U. 1991 Nr 7 poz. 24 [zwana dalej: „ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników”].
Odszkodowanie za wypadek w rolnictwie z KRUS przysługuje ubezpieczonym rolnikom i pracującym z nimi domownikom objętych ubezpieczeniem społecznym rolników. Zgodnie z art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przez rolnika rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Z kolei zgodnie z art. 6 pkt 2 tejże ustawy przez domownika rozumie się osobę bliską rolnikowi, która spełnia łącznie następujące warunki: ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.
Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników podmiotami mogącymi ubiegać się o odszkodowanie za wypadek w rolnictwie z KRUS są:
– ubezpieczony (a zatem rolnicy i domownicy), który doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej;
– członkowie rodziny ubezpieczonego, który zmarł wskutek wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej. Członkami rodziny w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników są: małżonek, dzieci własne i przysposobione, pasierbowie, wnuki, rodzeństwo spełniające w dniu śmierci ubezpieczonego warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej, a ponadto rodzice, osoby przysposabiające, macocha, ojczym, jeżeli w dniu śmierci ubezpieczonego prowadzili z nim wspólne gospodarstwo domowe lub jeżeli ubezpieczony przyczyniał się w znacznym stopniu do ich utrzymania albo jeżeli zostało ustalone, wyrokiem sądowym lub ugodą sądową, prawo do alimentów z jego strony.
Za wypadek przy pracy rolniczej, zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło podczas wykonywania czynności związanych z prowadzeniem działalności rolniczej albo pozostających w związku z wykonywaniem tych czynności:
– na terenie gospodarstwa rolnego, które ubezpieczony prowadzi lub w którym stale pracuje, albo na terenie gospodarstwa domowego bezpośrednio związanego z tym gospodarstwem rolnym
– w drodze ubezpieczonego z mieszkania do gospodarstwa rolnego albo w drodze powrotnej
– podczas wykonywania poza terenem gospodarstwa rolnego zwykłych czynności związanych z prowadzeniem działalności rolniczej albo w związku z wykonywaniem tych czynności
– w drodze do miejsca wykonywania tych czynności albo w drodze powrotnej.
Z kolei za rolniczą chorobę zawodową uważa się chorobę, która powstała w związku z pracą w gospodarstwie rolnym, jeżeli choroba ta jest objęta wykazem chorób zawodowych określonych w przepisach wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141.
Ustawodawca przewidział pewnie wyłączenia dotyczące sytuacji, w których ubezpieczonemu lub członkom jego rodziny odszkodowanie za wypadek w rolnictwie z KRUS nie będzie przysługiwało. Zgodnie z art. 10 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników odszkodowanie za wypadek w rolnictwie nie przysługuje, jeżeli spowodował wypadek umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa lub będąc w stanie nietrzeźwości lub będąc pod wpływem środków odurzających, substancji psychotropowych lub innych środków o podobnym działaniu, sam w znacznym stopniu przyczynił się do wypadku.
Wysokość odszkodowania za wypadek w rolnictwie z KRUS ustala się dla ubezpieczonego w wysokości proporcjonalnej do określonego procentowo stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Za stały uszczerbek na zdrowiu uznaje się takie naruszenie sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie czynności organizmu nierokujące poprawy. Z kolei za długotrwały uszczerbek na zdrowiu uważa się takie naruszenie sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie czynności organizmu na okres przekraczający 6 miesięcy, mogące ulec poprawie (art. 13 ust. 1-3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników).
Aktualnie, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z z dnia 19 maja 2014 r., jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej wynosi 700 zł za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu.
Szczegółowe zasady określania wysokości odszkodowania za wypadek w rolnictwie przysługującego członkom rodziny ubezpieczonego określa art. 13 ust. 8-13 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. I tak:
– jeżeli do jednorazowego odszkodowania za wypadek w rolnictwie jest uprawniony tylko jeden członek rodziny, przysługuje ono w wysokości kwoty jednorazowego odszkodowania za 100% uszczerbek na zdrowiu, jeżeli do świadczenia jest uprawniony małżonek lub dziecko; 50% tej kwoty, jeżeli do świadczenia jest uprawniony inny członek rodziny.
– jeżeli do jednorazowego odszkodowania są uprawnieni równocześnie małżonek i jedno lub więcej dzieci, świadczenie to przysługuje w wysokości odszkodowania za 100% uszczerbek na zdrowiu, zwiększonej na każde dziecko o kwotę równą odszkodowaniu za 20% uszczerbek na zdrowiu. Jeżeli zaś do odszkodowania uprawnione są dwoje lub więcej dzieci, świadczenie to przysługuje w wysokości odszkodowania za 100% uszczerbek na zdrowiu, zwiększonej na drugie i każde następne dziecko o kwotę równą odszkodowaniu za 20% uszczerbek na zdrowiu.
– jeżeli obok małżonka lub dzieci do jednorazowego odszkodowania są uprawnieni równocześnie inni członkowie rodziny, każdemu z nich świadczenie to przysługuje w kwocie równej odszkodowaniu za 20% uszczerbek na zdrowiu, niezależnie od świadczenia przysługującego małżonkowi lub dzieciom.
– jeżeli do jednorazowego odszkodowania są uprawnieni tylko członkowie rodziny inni niż małżonek lub dzieci, świadczenie to przysługuje w wysokości połowy kwoty odszkodowania za 100% uszczerbek na zdrowiu, zwiększonej na drugiego i każdego następnego uprawnionego o kwotę równą odszkodowaniu za 20% uszczerbek na zdrowiu.
– jednorazowe odszkodowanie z tytułu śmierci ubezpieczonego, który zmarł wskutek wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej, zmniejsza się o kwotę jednorazowego odszkodowania z tytułu stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu wypłaconego temu ubezpieczonemu.
Należy nadmienić, iż odszkodowanie za wypadek w rolnictwie nie jest jedynym świadczeniem przysługującym ubezpieczonemu na mocy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W ramach ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oprócz jednorazowego odszkodowania ubezpieczonemu przysługuje również zasiłek chorobowy.
Z kolei w ramach ubezpieczenia emerytalno-rentowego ubezpieczonemu przysługują:
– emerytura rolnicza, w tym częściowa emerytura rolnicza, lub renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy;
– renta rolnicza szkoleniowa;
– renta rodzinna;
– emerytura i renta z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin;
– dodatki do emerytur i rent;
– zasiłek pogrzebowy.
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Polityki Społecznej z dnia 28 kwietnia 2005 r. w sprawie sposobu i trybu zgłaszania wypadku przy pracy rolniczej oraz ustalania jego okoliczności i przyczyn wypadek zgłasza się właściwej jednostce organizacyjnej KRUS bezpośrednio w siedzibie tej jednostki albo za pośrednictwem poczty, telefonicznie lub pocztą elektroniczną. Poszkodowany lub inna osoba zgłaszająca wypadek powinna w szczególności zabezpieczyć w miarę możliwości miejsce i przedmioty związane z wypadkiem; udostępnić miejsce wypadku i przedmioty związane z wypadkiem; wskazać świadków wypadku; dostarczyć posiadaną dokumentację leczenia; udzielić informacji i wszechstronnej pomocy pracownikowi Kasy upoważnionemu przez Prezesa Kasy do prowadzenia postępowania dowodowego w sprawie ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku.
Odszkodowanie za wypadek w rolnictwie z OC rolnika
Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, Dz.U. 2003 Nr 124 poz. 1152 [zwana dalej: „ustawą o ubezpieczeniach obowiązkowych”] nakłada na rolników obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia OC rolników z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego.
Zgodnie z art. 50 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych odszkodowanie za wypadek w rolnictwie z ubezpieczenia OC rolników przysługuje jeżeli rolnik, osoba pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym lub osoba pracująca w jego gospodarstwie rolnym są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z posiadaniem przez rolnika tego gospodarstwa rolnego szkodę, będącą następstwem śmierci, uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia bądź też utraty, zniszczenia lub uszkodzenia mienia. Użyte w obecnie obowiązującej ustawie określenie „w związku z posiadaniem przez rolnika gospodarstwa rolnego” należy rozumieć w sposób szerszy, obejmujący zarówno posiadanie, jak i prowadzenie gospodarstwa rolnego [vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 4 września 2013 r., sygn. akt I ACa 284/13].
Odszkodowanie za wypadek w rolnictwie z ubezpieczenia OC rolników przysługuje również, jeżeli szkoda powstała w związku z ruchem pojazdów wolnobieżnych w rozumieniu przepisów prawa o ruchu drogowym, będących w posiadaniu rolników posiadających gospodarstwo rolne i użytkowanych w związku z posiadaniem tego gospodarstwa rolnego.
Z kolei stosownie do art. 51 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych ubezpieczeniem OC rolników jest objęta odpowiedzialność cywilna rolnika oraz każdej osoby, która pracując w gospodarstwie rolnym w okresie trwania ochrony ubezpieczeniowej wyrządziła szkodę w związku z posiadaniem przez rolnika tego gospodarstwa rolnego.
Z ubezpieczenia OC rolników odszkodowanie za wypadek w rolnictwie przysługuje, gdy osoba ubezpieczona ponosi zarówno odpowiedzialność cywilną deliktową (art. 415 i n. Kodeksu cywilnego), jak i kontraktową (art. 471 i n. Kodeksu cywilnego). Rolnik może bowiem ponosić odpowiedzialność w związku z popełnieniem czynu niedozwolonego, jak i niewykonaniem bądź nienależytym wykonaniem zobowiązania [vide: Z. Brodecki (red.), M. Glicz (red.), M. Serwach (red.), Komentarz do ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych [w:] Prawo ubezpieczeń gospodarczych. Tom I, Komentarz, wyd. II].
Zgodnie z art. 52 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych odszkodowanie za wypadek w rolnictwie ustala się i wypłaca w granicach odpowiedzialności cywilnej osoby odpowiedzialnej, najwyżej jednak do ustalonej w umowie sumy gwarancyjnej. Suma gwarancyjna nie może być niższa niż równowartość (w złotych) 5 000 000 euro w przypadku szkód na osobie, w odniesieniu do jednego zdarzenia, którego skutki są objęte ubezpieczeniem bez względu na liczbę poszkodowanych. Z kolei w przypadku szkód w mieniu suma gwarancyjna nie może być niższa niż równowartość 1 000 000 euro w odniesieniu do jednego zdarzenia, którego skutki są objęte ubezpieczeniem bez względu na liczbę poszkodowanych.
Należy nadmienić, iż obok odszkodowania za wypadek w rolnictwie na mocy Kodeksu cywilnego w razie doznania uszczerbku na zdrowiu poszkodowany może dochodzić:
– zadośćuczynienia za doznaną krzywdę;
– renty z tytułu utraty całkowicie lub częściowo zdolności do pracy zarobkowej albo zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość.
Analogiczne roszczenia przysługują osobom najbliższym w razie śmierci poszkodowanego.
Podsumowując, odszkodowanie za wypadek w rolnictwie jest świadczeniem, o które z KRUS mogą ubiegać się osoby objęte ubezpieczeniem oraz jego członkowie rodziny. Dochodzenie odszkodowania za wypadek w rolnictwie możliwe jest również z ubezpieczenia OC rolników na podstawie Kodeksu cywilnego. Jednocześnie należy pamiętać, że skuteczne dochodzenie odszkodowania za wypadek w rolnictwie będzie zależało od zgłoszenia wypadku ze właściwym trybie oraz odpowiedniego udokumentowania wypadku.
Autor artykułu
Aneta Mlazga – Prawnik
Jeśli Macie Państwo pytania z zakresu odszkodowań zapraszamy do kontaktu, konsultacje z zakresu odszkodowań są zawsze bezpłatne, a porady prawne w tym zakresie są udzielane przez doświadczonych radców prawnych, specjalizujących się w tematyce odszkodowań i ubezpieczeń.
Zapraszamy także do zapoznania się z ofertą naszej Kancelarii w Lublinie w zakresie dochodzenia odszkodowań.